Ten artykuł dotyczy państwa na Bliskim Wschodzie. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.| الجمهوريّة العربيّة السّوريّة Syryjska Republika Arabska |
|||||
|
|||||
| Hymn: Humat Ad-Dijar (arab. حـماةَ الـديارِ) | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | arabski | ||||
| Stolica | Damaszek | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Baszar al-Assad | ||||
| Szef rządu | premier Adel Safar |
||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
88. na świecie 185 180 km² 0,06% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
55. na świecie 19 748 000▲ 107 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | funt syryjski (SYP) | ||||
| Niepodległość | od Francji 17 kwietnia 1946 |
||||
| Religia dominująca | islam | ||||
| Strefa czasowa | UTC +2 – zima UTC +3 – lato |
||||
| Kod ISO 3166 | SY | ||||
| Domena internetowa | .sy | ||||
| Kod samochodowy | SYR | ||||
| Kod telefoniczny | +963 | ||||
 |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
 Hasło Syria w Wikisłowniku |
|||||
Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).
Długość wybrzeża wynosi 193 km. Najwyższym punktem jest Hermon (2814 m n.p.m.). Konstytucja pochodzi z 13 marca 1973 roku.
Spis treści |
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Syrii.
Historia
Starożytna Syria
-
Osobne artykuły: Starożytna Syria i Syria (prowincja rzymska).
Średniowiecze
W latach 633-640 Syria została podbita przez Arabów. W 661 roku Damaszek stał się stolicą kalifatu Umajjadów, stając się centrum kulturalnym świata islamu. Po przeniesieniu przez Abbasydów stolicy do Bagdadu w 750 roku Syria znalazła się na obrzeżach muzułmańskiego świata. W 944 władzę w Syrii przejęła lokalna dynastia Hamdanidów. Po jej wygaśnięciu w 1003, Syria znalazła się w sferze wpływów Fatymidów. W 1078 roku Syrię podbili Seldżukidzi.
W wyniku I krucjaty znaczna część Syrii znalazła się pod panowaniem Krzyżowców. Utworzyli oni Hrabstwo Trypolisu i Księstwo Antiochii. W islamskiej części Syrii po upadku Seldżuków, władzę w 1127 przejęła dynastia Zangidów, której udało się odzyskać Damaszek. W 1174 Zangidzi zostali obaleni przez Saladyna, który założył dynastię Ajjubidów. W 1250 Ajjubidów zastąpili Mamelucy, którzy do 1291 roku zdobyli wszystkie posiadłości Krzyżowców.
W 1516 Syrię zdobyli Turcy osmańscy.
Panowanie osmańskie
Po podboju przez Turków, Syrię podzielono na wilajety Damaszku, Aleppo i Trypolisu. W 1660 wydzielono wilajet Sydonu. W XVIII wieku paszowie poszczególnych wilajetów zaczęli zdobywać stopniowo coraz większą władzę, tocząc między sobą nieustanne wojny o ziemie. W 1775 pasza Ahmad al-Dżazzar zajął całą południową i centralną Syrię. Po jego śmierci w 1804 roku zapanowała kompletna anarchia. W 1831 Syrię zajęły wojska paszy Egiptu Muhammada Alego, jednak na skutek nacisków europejskich mocarstw Egipt musiał zwrócić Syrię Turcji w 1841. Pod koniec XIX wieku narodził się silny ruch nacjonalistyczny, którego celem stała się niepodległość Wielkiej Syrii, na czele której stanąć miał król. 1 września 1918 Syria została zajęta przez wojska brytyjskie, wspomagane przez arabskich nacjonalistów.
Lata międzywojenne
Na mocy traktatu wersalskiego, tureckie posiadłości na Bliskim Wschodzie oddano pod mandat francusko-brytyjski.
8 marca 1920 Generalny Kongres Syryjski proklamował niepodległość Wielkiej Syrii. Jej królem został ogłoszony Fajsal I.
24 kwietnia 1920 Francja i Wielka Brytania dokonały podziału Bliskiego Wschodu, w wyniku którego terytorium Wielkiej Syrii przypadło Francji. 28 lipca 1920 oddziały francuskie wkroczyły do Damaszku, obalając rządy Fajsala.
W sierpniu 1920 Francuzi dokonali podziału Wielkiej Syrii. Wydzielono Wielki Liban, większy trzykrotnie od dawnego sandżaku Libanu. Utworzono sandżak Aleksandretty. Pozostałą część Syrii podzielono wedle kryteriów religijnych na 4 państewka: Damaszek, Aleppo, Latakię i Dżabal ad-Duruz. W 1925 Damaszek i Aleppo połączono w jedno państwo nazwane Republiką Syryjską. W 1930 nadano Syrii konstytucję, zaś 1936 podpisano traktat, który zobowiązywał Francję do przyznania Syrii pełnej niepodległości. W 1939 Aleksandrettę przekazano Turcji.
W 1940 roku Syria znalazła się pod władzą rządu Vichy. Po wyzwoleniu w 1941 komitet Wolnej Francji ogłosił niepodległość Syrii, która została oficjalnie ogłoszona przez Syrię w 1943. W 1944 do państwa syryjskiego przyłączone zostały Latakia i Dżabal ad-Duruz. W 1945 Syria współtworzyła ONZ.
-
Kraj Aleppo
-
Kraj Damaszku
Syria współczesna
W 1946 ostatnie wojskowe oddziały francuskie i brytyjskie opuściły Syrię. Ogłoszono republikę, na czele której stanął Szukri al-Kuwatli. W 1947 odbyły się pierwsze wybory do parlamentu.
W 1948 wojska syryjskie wzięły udział w I wojnie z Izraelem. Armia nie odniosła większych sukcesów, a jedynym "zwycięstwem" było zajęcie pasa ziemi nad Jeziorem Galilejskim.
W marcu 1949 miał miejsce zamach stanu, po którym władzę przejął generał Husni al-Zaim. Zaczął wprowadzanie w życie projektów budowlanych (szkoły, szpitale, drogi, tama na Eufracie, budowa portu w Latakii), wzywał kobiety do zaprzestanie noszenia kwefów i opracował projekt świeckiej konstytucji. Nie rządził długo, albowiem w sierpniu tego samego roku został obalony w wyniku kolejnego zamachu stanu, dokonanego przez pułkownika Samiego al-Hinawiego. W tym samym roku odbyły się wybory parlamentarne, w których wzięły udział kobiety. W grudniu 1949 miał miejsce trzeci z kolei zamach stanu, na czele którego stanął pułkownik Adib asz-Sziszakli.
W 1954 Sziszakli został obalony, a władzę na krótko objął Haszim al-Atassi. Przywrócono zatem cywilne rządy w Syrii. We wrześniu 1955 odbyły się wybory parlamentarne, a prezydentem został ponownie Szukri al-Kuwatli. Za jego rządów Syria zaczęła zbliżać się do krajów socjalistycznych. W 1957 otrzymała pomoc od Związku Radzieckiego, co miało trwać przez następne 12 lat. Syria sprzeciwiła się powstaniu Paktu Bagdadzkiego.
22 lutego 1958 Syria wraz z Egiptem połączyły się w Zjednoczoną Republikę Arabską. Prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser mianował rząd ZRA, w którym było wielu Syryjczyków. Dokonano wtedy reformy rolnej, w wyniku której znacjonalizowano ziemię i rozdano ją chłopom. W lipcu 1961 znacjonalizowano wszystkie banki prywatne. 28 września 1961 władzę w Syrii przejęli oficerowie, którymi kierował Karim an-Nahlawi. Syria odłączyła się od ZRA. Prezydentem został wybrany Nazim al-Kudsi. Będąc przeciwnikiem socjalizmu, zwrócił część ziemi i fabryk poprzednim właścicielom. Kudsi został obalony 28 marca 1962 przez Karima am-Nahlawiego, który go aresztował. Nahlawi nie porządził długo, ponieważ kolejny zamach stanu, dokonany przez Abd al-Karima Zahr ad-Dina, przywrócił do władzy Kudsiego.
8 marca 1963 partia Baas, a ściślej jej zbrojne skrzydło Rada Dowództwa Rewolucji (RDD), dokonała zamachu stanu i przejęła władzę. Na czele państwa stanął Luaj al-Atassi. W lipcu tego samego roku Atassiego zastąpił Amin Hafez. W 1964 ogłoszono tymczasową konstytucję, na mocy której jedyną legalną partią w Syrii stała się partia Baas. Hafez ogłosił kolejny program socjalistyczny, w wyniku którego znacjonalizowano prywatne przedsiębiorstwa, a także prywatne szkoły i uniwersytety oraz kościoły. 23 lutego 1966 dwaj członkowie RDD, Hafiz al-Assad i Salah Dżadid, dokonali puczu, zmuszając Hafiza do rezygnacji. Prezydentem został Nur ad-Din al-Atassi, który ogłosił kolejną tymczasową konstytucję. Została ona zastąpiona następną w 1969.
W 1967 wybuchła wojna sześciodniowa, w której Syria brała udział. Wojska syryjskie poniosły klęskę, a Syria straciła kontrolę nad wzgórzami Golan.
W 1970 Assad przejął władzę. W 1971 został wybrany prezydentem. W 1973 uchwalono stałą już konstytucję. W październiku tego samego roku wybuchła wojna Jom Kippur. Syria częściowo odzyskała wtedy wzgórza Golan. W 1976 Syria wysłała swoje wojska do Libanu, które później otrzymały mandat Ligi Arabskiej.
Jak każda władza autorytarna, także Assad miał swoich krytyków, ale szybko się z nimi rozprawiano. Poważne wyzwanie rzuciło władzy Bractwo Muzułmańskie, odrzucające laickie podstawy rządów partii Baas i sprzeciwiające się rządom alawitów, których uważało za odszczepieńców. Na przełomie lat 70. i 80. Bractwo prowadziło zbrojną walkę z władzami Syrii. W lutym 1982 wywołało bunt i ogłosiło Hamę wolnym miastem. Władze odpowiedziały wysłaniem wojska, którym dowodził Rifaat al-Assad, brat prezydenta. W wyniku tej interwencji miasto zostało zniszczone, a co najmniej kilkanaście tysięcy osób poniosło śmierć.
W 1984 Assad przeszedł zawał i był hospitalizowany. Wykorzystał to jego brat, który chciał przejąć władzę. Mimo złego stanu zdrowia Assad utrzymał władzę, a Rifaat został wygnany.
Hafiz al-Assad zmarł w 2000. Władzę po nim objął jego młodszy syn, Baszar al-Assad. W styczniu 2011 rozpoczęły się protesty przeciw jego rządom.
Podział administracyjny
-
Osobny artykuł: Podział administracyjny Syrii.
Syria jest podzielona na 14 prowincji (muhafaz):
- Damaszek-Miasto
- Damaszek-Okręg
- Al-Kunajtira
- Dara
- As-Suwajda
- Hims
- Tartus
- Latakia
- Hama
- Idlib
- Aleppo
- Ar-Rakka
- Dajr az-Zaur
- Al-Hasaka
Demografia
 |
Tę sekcję należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: za [1]. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
-
- chrześcijaństwo – 5,1%
-
Osobny artykuł: Chrześcijaństwo w Syrii.
-
-
- prawosławie – 3,1%
-
-
Osobny artykuł: Syryjski Kościół Ortodoksyjny.
-
-
- katolicyzm – 1,8%
-
-
Osobne artykuły: Kościół katolicki obrządku syryjskiego i Wikariat apostolski Aleppo.
-
-
- protestantyzm – 0,2%
- Świadkowie Jehowy – 0,01%
-
-
Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Syrii.
Gospodarka
Podstawą gospodarki są:
- wydobycie, przetwórstwo i eksport ropy naftowej,
- rolnictwo,
- koczownicza hodowla,
- przemysł,
- produkcja nawozów mineralnych,
- rzemiosło,
- turystyka.
W 2007 roku PKB wyniósł 90,37 mld USD, czyli 4 700 USD na mieszkańca. Bezrobocie wyniosło 9% (2007 r.) realny wzrost gospodarczy 4,3%, Inflacja 12,2% (2007 r.) Dochody budżetowe wynoszą 8,4 mld USD, a wydatki 11,2 mld USD (2007 r.).
Wartość eksportu wynosi 11,14 mld USD (2007 r.), a importu 10,5 mld USD (2007 r.).
Ludność żyjąca poniżej progu ubóstwa: 11,9% (2006 r.)
W rankingach Syria wypada według:
- Wskaźnik Rozwoju Społecznego 2006 (Human Development Index, HDI) – wskaźnik stosowany przez Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych: Syria zajęła 106 miejsce w grupie krajów średnio rozwiniętych.
- Wskaźnik Jakości Życia 2007 (Quality of Life Index): 130 miejsce na 195.
Przypisy
- ↑ Islam bez zasłony. rozd.11, str. 176-177
Linki zewnętrzne
Atlas of Syria
- Syria – mapa
- Ambasada Syrii w Warszawie
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons.